naam : Jean-Baptiste Alliette
pseudoniem : Etteilla
nationaliteit : Fransman
° 1738  † 1791

Beroep

handelaar, schrijver, tarotist (kaartlegger + lesgever)

Boeken

  • Etteilla, ou manière de se récréer avec un jeu de cartes
    1770
    (over kaartleggen met gewone speelkaarten ‘piquet’)

Coup de la roue de fortune

Op een grijze zaterdagnamiddag stap ik de Galerie Antonio Nardone in Brussel binnen. De reden van mijn bezoek is de Collectie ‘Tarots’ van Alessio Delfino die enkele weken in deze galerie wordt tentoongesteld (nog tot 27 april 2013).
De eigenaar ontvangt me hartelijk en geeft meteen op een bondige en heldere manier een woordje uitleg in het Frans. Heel ontspannen kan ik alle 12 werken bekijken. De laatste creatie van Delfino is één van mijn favorieten : Het rad van fortuin. Net als de 11 andere werken is dit een onderdeel van een nog onvoltooid project.

LETOILE Alessio delfino
De Ster   foto : Alessio Delfino

De invloed van Fernando Gumppenberg op de drukkunst van Italiaanse kaarten in de 19de eeuw.

In mijn kleine collectie tarotkaarten zitten twee reproducties van decks die gedrukt werden door Fernando Gumppenberg in Milaan, tijdens de 19de eeuw. Drukkers hadden vroeger een grotere invloed op de tarotkunst dan tegenwoordig.
Veel drukkers waren zelf ontwerper, denk maar aan Convert of Noblet. Gumppenberg ontwierp zelf kaarten, maar de Duitser introduceerde ook ideeën die vernieuwend waren in Italië. Andere druktechnieken, het aanbieden van een goedkopere en duurdere versie en het uitbesteden van het ontwerp aan een (gekende) kunstenaar, waren drie factoren die een nieuwe impuls gaven aan de Italiaanse tarot.
Uiteraard was deze heropleving enkel mogelijk doordat de productie van tarotkaarten in Frankrijk sterk was verminderd en de macht van de Frankrijk op de Noord-Italiaanse regio was afgenomen.

In 1835 (al kan het ook een tiental jaar vroeger zijn geweest) commissioneert hij Carlo Dellarocca voor het creëren van een deck dat zo elegant en verfijnd is, dat het bekend wordt als tarocchi sopraffino.

Hieronder twee versies van originele tarocco soprafino en de 22 grote arcana van de facsimile die ik bezit.
De aandachtige kijker zal merken dat deze tarot bijzondere kenmerken heeft, zoals

  • de ” Magiër” is in dit deck een schoenmaker
  • bij De Geliefden lijkt te man te moeten kiezen tussen het dienen van zijn koning of het volgen van zijn hart. Waar ligt zijn loyaliteit?
  • De weegschalen in  de kaart Gerechtigheid zijn niet in balans, net als haar zwaard
  • Er is een duidelijke dynamiek in de kaart van Kracht, tegengestelde krachten in confrontatie. wat zal het resultaat hiervan zijn?
  • De Dood kortwiekt tekenen van wereldse rijkdom,beloningen, hoogmoed,… én is zoals wel meer gebeurd niet benoemd
  • In dit deck komen ‘letterfouten’ voor  bv. La Temperan i.p.v. La Temperanza of La Ruot del For i.p.v. La Ruota del For

Waarzegster

Marie Anne Adelaïde Lenormand was van zeer bescheiden afkomst en werd geboren op 21 mei 1772 in Alençon (Normandië). Op 25 juni 1843 stierf ze in Parijs als bekende herderziende, na een carrière van meer dan 40 jaar.  Na haar dood werd ze nog beroemder, niet alleen omwille van het orakeldeck dat naar haar werd vernoemd, maar vooral omwille van de mensen die haar om raad vroegen. Ze gaf, naar eigen zeggen, advies aan Napoleon, Josephine de Beauharnais, Robespierre, de Russische Tsaar Alexander en vele andere aristocraten.

Haar leven

Ze leefde in woelige tijden van revoluties en oorlogen binnen Europa. Niet iedereen apprecieerde haar heldere inzichten. Een paar keer belandde ze zelfs in de gevangenis, maar nooit voor lang. Viel ze in ongenade bij één van haar cliënten omwille van het vrijelijk uiten van haar inzichten, dan was er ook altijd iemand die haar steunde. Als ze ergens te gast was om haar helderziende gaven te demonstreren, kwamen de rijke burgers en adel in grote getale om haar advies in te winnen. Ze gebruikte daarvoor 36 zelfontworpen kaarten, maar deed ook aan handlezen en het lezen van patronen in theekopjes.

Waite was een vruchtbare schrijver. In 1938 had hij 46 boeken geschreven, zijn medewerking verleend aan meer dan 40 andere boeken en 40 rituelen geschreven voor twee mystieke ordes.
Zijn boeken brachten echter nooit genoeg op om hem van een vast inkomen te voorzien. Noodgedwongen schreef hij daarom ook veel artikels, columns en boekbesprekingen.

Hoe het kwam dat Pamela Colman Smith de meest bekende tarot ter wereld ontwierp?

Pamela A tarot doos

In 1909 bracht Uitgeverij Rider het boek (The Pictorial) Key to the Tarot van Arthur Edward Waite uit samen met een bijhorend tarotspel.

Dit tarotspel is nog steeds populair en staat bekend als de Rider-Waite tarot.
De ontwerpster van dit deck is Pamela Colman Smith (Pixie voor de vrienden).
In 1901 werd ze door William Butler Yeats geïntroduceerd in de Hermetic Order of the Golden Dawn. Ze behaalde nooit een hoge graad (lees : ze deed niet mee aan de examens); voor haar waren de magische rituelen vooral ‘big fun’. Toen de Golden Dawn, door persoonlijk conflicten binnen de groep, versplinterde volgde ze Waite die in 1903 zijn Outer Order of the Independent and Rectified stichtte.

 

Pamela was vooral bekend als artieste, schrijfster van gedichten en illustrator van tijdschriften. Vanaf 1907 begon ze tarotkaarten te schetsen, die later als basis zouden dienen voor de bekende RWS tarot. Waite kende haar dus al een tijdje en was bekend met haar werk toen hij haar de opdracht gaf een tarotspel te ontwerpen als illustratie bij zijn boek. Waite had grote haast, in amper 7 maanden (tussen april en oktober 1909) werden alle tekeningen ontworpen. Pamela kreeg veel artistieke vrijheid, bestudeerde andere tarot kaarten zoals de Sola-Busca en heeft ongetwijfeld raad gevraagd en gekregen van vrienden zoals Annie Horniman en de bekende dichter William B.Yeats.

Waite wilde een esoterische tarot ontwerpen met veel christelijke symboliek, maar tegelijk was hij bezorgd dat Pamela teveel ‘geheime’ symboliek zou gebruiken, in het bijzonder in de grote arcana. Waite schreef zelfs dat hij Pamela lepel voor lepel de nodige informatie gaf, zodat ze op basis van zijn (beperkte) aanwijzingen het spel kon ontwerpen. Vermoedelijk gaf hij haar een exemplaar van het boek T, maar verder is over hun samenwerking  weinig bekend. Het enige commentaar dat ze ooit over het tarotspel gaf, staat in een brief die ze schreef aan haar vriend en mentor Alfred Stieglitz. “I just finished a big job for very little cash!” (Ik ben net klaar met een grote opdracht,voor weinig geld!)